Belemnity, czyli piorunowe strzałki: jak je znaleźć i poznać

Belemnit wygląda jak mała kula karabinowa albo ołówek bez grafitu. Dawniej mówiono na niego „piorunowa strzałka”, bo ludzie sądzili, że to ślad uderzenia pioruna. To skamieniała część wymarłego zwierzęcia i jedna z łatwiejszych do znalezienia na bałtyckiej plaży.

Co to jest

Belemnity były morskimi głowonogami, krewnymi dzisiejszych kałamarnic. Miały miękkie ciało i wewnątrz twardy szkielet. To jego tylna część, zbudowana z kalcytu, zachowuje się jako skamieniałość. Naukowcy nazywają ją rostrum.

Belemnity żyły w jurze i kredzie i wymarły razem z amonitami. Na plaży znajdziesz je w kamieniach i glinie, które lądolód przyniósł z północy. Dzięki belemnitom badacze datują nawet kredowe głazy z klifów Pomorza Gdańskiego.

Jak je rozpoznać

• Kształt. Wydłużony, cygarowaty, z jednej strony zaostrzony. Na plaży zwykle ma kilka do kilkunastu centymetrów.
• Kolor. Brązowy, miodowy, ciemnoszary lub czarny. Mokry jest błyszczący i ciemniejszy.
• Tępy koniec. Ma stożkowe zagłębienie, w które wchodziła reszta szkieletu. Nie zawsze jest zachowane.
• Przełom. Gdy belemnit pęka, widać włóknisty, promienisty wzór, jak w przekroju drewna.
• Ciężar. Jest ciężki jak kamień. Bursztyn jest lekki.

Często znajdziesz tylko odłamek: ułamany czubek albo środkowy kawałek, popękany w poprzek. Morze obtacza belemnity razem ze żwirem i łamie je jak kredę. To nadal belemnit. Po przekroju poznasz promienisty wzór, a po kolorze miodowy kalcyt.

Czym nie jest

Kawałek bursztynu jest ciepły w dotyku i lekki, a belemnit zimny i ciężki. Podłużny otoczak nie ma promienistej struktury ani charakterystycznie zaostrzonego końca. Patyk lub skamieniałe drewno ma słoje i łuszczący się włóknisty przełom. Jeśli nie masz pewności, porównaj kamień ze zdjęciem belemnitu, a gdy dalej masz wątpliwości, zrób zdjęcie i zapytaj w grupie kolekcjonerów.

Gdzie szukać

Belemnity są kredowe lub jurajskie, więc leżą tam, gdzie klif oddaje kamienie z glin lodowcowych. Najlepsze są plaże zachodniopomorskie: Rewal, Trzęsacz i Niechorze. W Rewalu i Śliwinie w klifie leżą też kredowe iłowce. Na wschodzie szukaj w Jastrzębiej Górze i na Babich Dołach.

Patrz na żwirowe pasy, które sztorm zostawia w górnej części plaży, i na rumosz u stopy świeżych osuwisk. Belemnit często sterczy z mokrego piasku jak mały kołek. Wybierz poranek, gdy słońce świeci z boku, bo wtedy kształt odcina się od tła.

Kiedy

Najlepsze są pierwsze godziny po szczycie sztormu i dni odwilży, gdy klif się osuwa. Szczegóły masz w poradniku kiedy szukać skamieniałości. Aktualny stan dla każdej plaży pokazuje prognoza skamieniałości.

Co dalej z okazem

1. Opłucz go w czystej wodzie i wyczyść miękką szczoteczką.
2. Nie używaj kwasów. Rozpuszczają kalcyt, z którego zbudowany jest belemnit.
3. Zapisz miejsce i datę. Okaz z podpisem ma większą wartość niż taki bez opisu.
4. Zbieraj tylko luźne okazy z plaży i poza obszarami chronionymi.

Nie kop belemnitów z klifu. Ściana klifu się osuwa, a w parkach narodowych i rezerwatach pozyskiwanie skamieniałości jest zabronione. Zasady opisujemy w poradniku przepisy i bezpieczeństwo na klifach.