Rój meteorów to kilka nocy w roku, kiedy Ziemia przechodzi przez pył zostawiony przez kometę lub planetoidę. Liczba podawana w kalendarzach to ZHR, czyli liczba meteorów na godzinę w idealnych warunkach. W praktyce zobaczysz zwykle od jednej trzeciej do połowy tej liczby, a przy jasnym Księżycu jeszcze mniej.
Czym jest ZHR i dlaczego widzisz mniej
ZHR (zenitalna liczba godzinna) to liczba meteorów, którą jeden obserwator zobaczyłby w ciągu godziny, gdyby radiant roju stał w zenicie, a niebo było tak ciemne, że widać gwiazdy do 6,5 magnitudo. Takie warunki prawie się nie zdarzają, dlatego liczba, którą realnie policzysz, jest niższa. Decydują trzy rzeczy:
- Wysokość radiantu. Liczbę z ZHR mnoży się przez sinus wysokości radiantu. Radiant na 30° nad horyzontem daje połowę meteorów, na 10° tylko jedną szóstą.
- Jasność nieba. Każda magnitudo gorzej oznacza mniej meteorów. Ile mniej, zależy od roju: IMO podaje dla każdego roju wskaźnik populacji r, zwykle od 2 do 3. Przy r = 2,5 niebo o jedną magnitudo jaśniejsze daje 2,5 raza mniej meteorów.
- Chmury i przeszkody. Jeśli drzewa albo chmury zasłaniają jedną czwartą nieba, tracisz mniej więcej jedną czwartą meteorów.
Przykład dla Geminidów (ZHR 150, r = 2,6). W Polsce radiant stoi około 2:00 w nocy na wysokości około 70°. Pod ciemnym niebem, gdzie widać gwiazdy do 6 magnitudo, zobaczysz około 85 meteorów na godzinę. Na skraju miasta, przy granicy 5 magnitudo, już tylko około 35. Na jasnym osiedlu kilka do kilkunastu.
Jak liczy nasza prognoza
Dla każdej nocy i każdego miejsca bierzemy aktywne roje z listy roboczej IMO, wyliczamy wysokość ich radiantów godzina po godzinie i przeliczamy ZHR na liczbę, którą realnie zobaczysz. Uwzględniamy fazę i wysokość Księżyca, zachmurzenie z Open-Meteo i to, czy jest już pełna noc astronomiczna. Ciemność samego miejsca szacujemy w skali Bortle'a. Wynik to przybliżenie, a nie obietnica.
Najważniejsze roje: listopad 2026 do grudnia 2027
| Rój | Maksimum | ZHR | Księżyc przy maksimum |
|---|---|---|---|
| Leonidy | 17/18 listopada 2026 | około 15 | blisko pierwszej kwadry, zachodzi około północy |
| Geminidy | 13/14 grudnia 2026 | 150 | wąski sierp, bardzo dobre warunki |
| Ursydy | 22 grudnia 2026 | 10 | prawie pełnia, słabe warunki |
| Kwadrantydy | 4 stycznia 2027, 03:25 UT | 80 (od 60 do 200) | tuż przed nowiem, bardzo dobre warunki |
| Lirydy | 23 kwietnia 2027 | 18 | trzy dni po pełni, najgorsze warunki w roku |
| η-Akwarydy | 6 maja 2027 | 50 | dobre warunki, ale w Polsce radiant wschodzi dopiero przed świtem |
| Perseidy | 12/13 sierpnia 2027 | 110 lub więcej | między pierwszą kwadrą a pełnią, najlepiej po zachodzie Księżyca |
| Orionidy | 22 października 2027 | 20 | Księżyc ubywający, przeszkadza w drugiej połowie nocy |
| Leonidy | 17 do 20 listopada 2027 | 15, możliwe wzrosty do 40–50 | Księżyc garbaty, przeszkadza |
| Geminidy | 13/14 grudnia 2027 | 150 | pełnia, bardzo słabe warunki |
| Ursydy | 22/23 grudnia 2027 | 10 | dobre warunki |
Daty i liczby pochodzą z kalendarza IMO na lata 2026 i 2027. Maksimum podane w UT trzeba przesunąć o godzinę zimą i o dwie latem, żeby dostać czas polski. Dla Perseidów 2027 IMO podaje szczyt 13 sierpnia między 8:00 a 10:00 UT, czyli w dzień. W Polsce najwięcej zobaczysz więc nad ranem 12 i 13 sierpnia. Dla Leonidów 2027 modele wskazują kilka możliwych, krótkich wzrostów między 17 a 20 listopada, ale ich siła jest niepewna.
Kiedy wychodzić
- Po północy. Większość rojów najlepiej widać między północą a świtem, bo radiant jest wtedy wyżej, a strona Ziemi zwrócona w kierunku ruchu orbitalnego zbiera więcej meteoroidów.
- Wyjątki. Geminidy dają dużo meteorów już od wieczora, bo radiant wschodzi o zmierzchu. Drakonidy są najlepsze wieczorem.
- Noc przed i po maksimum. Wiele rojów ma szerokie maksimum, więc noc wcześniej albo później też bywa dobra, zwłaszcza gdy w samą noc szczytu jest pełnia lub chmury.
Jak oglądać
- Wyjedź z miasta. To daje więcej niż jakikolwiek sprzęt. Lista ciemnych miejsc jest w prognozie meteorów.
- Daj oczom 20–30 minut. Tyle trwa przyzwyczajenie wzroku do ciemności. Nie patrz w ekran telefonu, a jeśli musisz, przyciemnij go i włącz czerwony filtr.
- Połóż się. Leżak albo karimata pozwalają patrzeć w górę bez bólu karku. Weź śpiwór, bo nawet w sierpniu po północy robi się zimno.
- Patrz w połowie drogi między horyzontem a zenitem. Nie musisz patrzeć prosto na radiant. Meteory pojawiają się na całym niebie, a te dalej od radiantu mają dłuższe ślady.
- Bez lornetki i teleskopu. Zawężają pole widzenia, a meteory są za szybkie.
- Daj sobie co najmniej godzinę. Meteory przychodzą falami, a po kwadransie bez niczego często trafia się seria.
Jeśli chcesz zrobić zdjęcia, przeczytaj poradnik jak fotografować meteory.
Źródła
- IMO Meteor Shower Calendar 2027 (PDF)
- IMO Meteor Shower Calendar 2026 (PDF)
- Zenithal hourly rate, definicja i wzór (Wikipedia)
- American Meteor Society: FAQ
Nie przegap następnego okna
Najlepsze okna trwają kilka godzin: po sztormie, po deszczu, w bezchmurną noc z aktywnym Słońcem. Zapisz się, a damy znać mailem, gdy indeks w Twoich miejscach przekroczy 60.