Jak zbierać dzikie zioła czysto i z umiarem

To nie jest porada medyczna. Nie piszemy, na co pomagają zioła, i nie składamy żadnych oświadczeń zdrowotnych. Opisujemy tylko rozpoznawanie, użycie w kuchni, sezon, miejsca, przepisy i zagrożenia. Jeśli podejrzewasz zatrucie rośliną, dzwoń pod 112 i zabierz ze sobą resztki rośliny.

Dobre miejsce na zioła to nie tylko takie, gdzie dużo ich rośnie. Musi być też czyste i takie, które po twojej wizycie nadal będzie bogate. Ten poradnik opisuje, gdzie nie zbierać, ile brać i jak myć zebrane rośliny.

Gdzie nie zbierać

Przy ruchliwych drogach i torach: rośliny gromadzą pył, sadzę i sól drogową. Na nasypach kolejowych i poboczach stosuje się środki chwastobójcze. Odejdź w głąb łąki lub lasu, z dala od ruchu.
W parkach, na skwerach i przy ścieżkach spacerowych: to miejsca, gdzie załatwiają się psy. Odchody psów i kotów mogą zawierać jaja pasożytów.
Na miedzach i brzegach pól: pola bywają pryskane środkami ochrony roślin i nawożone, a oprysk znosi wiatr. Nie wiesz, czym i kiedy pryskano, więc tych miejsc unikaj.
Przy kanałach ściekowych, wysypiskach i terenach przemysłowych: gleba i woda mogą być skażone.
Na pastwiskach tuż po wypasie: rośliny brudzą odchody zwierząt.
Tam, gdzie zwalczano rośliny inwazyjne: barszcz Sosnowskiego i rdestowce często niszczy się chemicznie, a sąsiednie rośliny mogą mieć resztki oprysku.

Bąblowica: ryzyko przy roślinach rosnących nisko

Bąblowica wielojamowa to groźna choroba wywoływana przez larwy tasiemca bąblowcowego (Echinococcus multilocularis). Dorosłe tasiemce żyją w jelitach lisów, a także psów i kotów. Jaja trafiają z odchodami na runo leśne, trawę, borówki, poziomki i grzyby. Nie widać ich ani nie czuć. Sanepid ostrzega, by nie jeść jagód i innych owoców runa prosto z krzaka.

Ryzyko dotyczy wszystkiego, co rośnie nisko przy ziemi: liści i owoców poziomki, borówki, gwiazdnicy, szczawiku, mniszka i szczawiu. Mniej narażone są kwiaty bzu i lipy zrywane wysoko z drzewa, ale też je myj.

Myj zioła i owoce dokładnie pod bieżącą, letnią wodą, małymi porcjami, delikatnie poruszając je ręką. Tak zaleca stacja sanepidu w Świnoujściu.
Mycie nie daje stuprocentowej pewności, ale wyraźnie zmniejsza ryzyko.
Zamrażanie w domowej zamrażarce nie zabija jaj. Według WSSE w Warszawie przeżywają one blisko dwa miesiące nawet w minus 27 stopniach.
Obróbka termiczna powyżej 60°C przez kilka minut, np. przy gotowaniu konfitur, zabija jaja.
Myj ręce mydłem po zbiorze i przed jedzeniem, a psy regularnie odrobaczaj.

Ile brać

Dzikie stanowiska łatwo przetrzebić, zwłaszcza blisko miast i parkingów. Kilka prostych zasad:

Bierz najwyżej jedną trzecią, a ze stanowiska małego lub rzadkiego nic. Przepisy dla gatunków chronionych każą zostawiać co najmniej 75% populacji i to dobra miara także dla innych.
Nie wyrywaj z korzeniami. Ścinaj nożyczkami lub nożykiem. W lasach rozkopywanie gruntu i niszczenie roślin jest zakazane (ustawa o lasach, art. 30).
Zbieraj z wielu roślin po trochu, a nie wszystko z jednej kępy.
Zostawiaj kwiaty dla owadów, a owoce dla ptaków. Lipy, bez i wiązówka to ważne rośliny miododajne.
Nie depcz łąk przed koszeniem. Zdeptana trawa to strata dla rolnika.
Bierz tyle, ile zużyjesz. Kilogram świeżej pokrzywy więdnie w jeden dzień.

Jak zbierać i przewozić

Używaj przewiewnego koszyka, płóciennej torby albo papierowych toreb. W foliowym worku zioła zaparzają się w kilkadziesiąt minut. Każdy gatunek trzymaj osobno, wtedy przypadkowy trujący liść łatwiej wyłapać w domu. Zbieraj w suchy dzień, gdy rosa obeschła. Kwiaty bzu i lipy wkładaj luźno, kwiatami do góry.

Jak myć i suszyć

W domu przejrzyj zbiór na jasnym blacie, sztuka po sztuce. Wyrzuć wszystko, czego nie jesteś pewien, rośliny zabrudzone, z plamami pleśni i z jajami owadów. Liście i owoce do jedzenia na surowo myj pod bieżącą wodą i osusz na ręczniku papierowym.

Kwiatów bzu i lipy nie myje się przed suszeniem, bo tracą pyłek i aromat i łatwo pleśnieją. Dlatego zbieraj je tylko z czystych miejsc, z dala od dróg i z wyższych gałęzi. Susz zioła w cieniu, w przewiewnym miejscu, w cienkiej warstwie, w temperaturze do około 35 do 40°C. Przechowuj je w szczelnych słoikach, z dala od światła, i podpisuj gatunek i datę.

Szacunek dla właścicieli i innych

Łąki, sady i pastwiska to prawie zawsze czyjaś własność. Pytaj o zgodę, zamykaj furtki i nie wjeżdżaj autem na drogi leśne, jeśli nie ma znaku, który na to pozwala. W lasach i na łąkach żyją kleszcze, więc po powrocie obejrzyj skórę.

Źródła

Nie przegap następnego okna

Najlepsze okna trwają kilka godzin: po sztormie, po deszczu, w bezchmurną noc z aktywnym Słońcem. Zapisz się, a damy znać mailem, gdy indeks w Twoich miejscach przekroczy 60.