Przeloty żurawi i gęsi: kiedy i gdzie je oglądać

Jesienią żurawie i gęsi zbierają się w Polsce na noclegowiskach przed dalszym lotem na południe i zachód. Wieczorny zlot tysięcy ptaków to jeden z najlepszych spektakli przyrody w kraju. Najwięcej żurawi jest od połowy września do końca października, a gęsi od października do wiosny.

Kalendarz przelotów

Sierpień: miejscowe żurawie zaczynają nocować w stadach, na przykład nad Biebrzą.
Wrzesień: dołączają ptaki z Finlandii i krajów bałtyckich. Liczby szybko rosną.
Koniec września i początek października: szczyt przelotu żurawi w Polsce.
Październik i listopad: największe stada gęsi zbożowych i białoczelnych.
Zima: gęsi i łabędzie krzykliwe zostają tam, gdzie woda nie zamarza.
Luty–marzec: powrót gęsi i pierwsze żurawie.

Największe noclegowiska w Polsce

Najbardziej znane jest Ujście Warty koło Słońska. Ostatnie liczenie znalazło tam około 10 tys. żurawi, a rekord z 2013 roku to 19 tys. W Ujściu Warty pod koniec lat 90. naliczono też około 200 tys. gęsi zbożowych i białoczelnych na noclegowisku, najwięcej w Polsce. To też najważniejsze polskie zimowisko łabędzia krzykliwego.

Drugie wielkie miejsce to basen dolny doliny Biebrzy. Podczas jednego październikowego liczenia naliczono tam 5400 żurawi zlatujących na nocleg. Na Bagnie Bubnów w Poleskim Parku Narodowym jesienią nocuje czasem ponad 3 tys. żurawi. Dobre są też Stawy Milickie, gdzie jesienne odłowy ryb ściągają dodatkowo bieliki i czaple.

Europa

W Linum pod Berlinem w połowie października 2006 roku w jednym liczeniu naliczono 72 tys. żurawi i 60 tys. gęsi. Region Rugia-Bock to drugie wielkie niemieckie miejsce odpoczynku. Na Węgrzech jesienne żurawie zbierają się w Hortobágy. Wiosną warto pojechać nad szwedzkie Hornborgasjön, gdzie 3 kwietnia 2019 roku naliczono rekordowe 27 300 żurawi.

Jak odróżnić żurawie od gęsi

Żurawie lecą z wyciągniętą szyją i nogami wystającymi za ogon. Ich głos to donośne, trąbiące klangory, słyszalne z daleka. Lecą często bardzo wysoko, w luźnych kluczach, i krążą w kominach ciepłego powietrza. Gęsi mają krótsze nogi schowane pod ciałem, szybciej machają skrzydłami i gęgają. Gęś białoczelna ma białą plamę u nasady dzioba i czarne pręgi na brzuchu. Gęś zbożowa ma ciemną głowę i pomarańczową opaskę na czarnym dziobie. Przez lunetę rozpoznasz je na polu, gołym okiem w locie raczej nie.

Pogoda i wiatr

Ptaki wędrowne wolą lecieć z wiatrem. Jesienią wiatr z północy i północnego wschodu pomaga im lecieć na południe, więc po takim wietrze na noclegowiskach przybywa ptaków. Wiosną działa to odwrotnie: wiatr z południa i południowego zachodu niesie je na północ. Nasza prognoza bierze pod uwagę ten kierunek dla miejsc, gdzie przelot ma znaczenie.

Dobrze: słaby lub umiarkowany wiatr z kierunku sprzyjającego przelotowi, bez deszczu, dobra widzialność.
Gorzej: silny wiatr z przeciwnej strony, ulewa, gęsta mgła o zmierzchu.
Uwaga: po kilku dniach złej pogody ptaki często ruszają masowo, gdy tylko wiatr się zmieni.

Jak oglądać zlot

Przyjedź godzinę przed zachodem słońca. Stań na wieży, na wale albo przy drodze z widokiem na rozlewisko. Najpierw usłyszysz klucze, potem je zobaczysz. Żurawie lądują, gdy robi się szaro, a gęsi często jeszcze później. Rano ptaki wylatują na pola, zwykle tuż przed wschodem słońca.

Weź lornetkę i, jeśli masz, lunetę. Ubierz się ciepło, bo na otwartym terenie wieje. Samochód zostaw na parkingu i nie podchodź do stad na polach. Ptaki na noclegowisku są zmęczone po locie, a każde płoszenie kosztuje je energię potrzebną na dalszą drogę.

Co zabrać

Lornetkę 8x42 lub 10x42 i, jeśli możesz, lunetę ze statywem.
Ciepłą kurtkę, czapkę i rękawice, bo o zmierzchu na rozlewisku szybko robi się zimno.
Czołówkę z czerwonym światłem na powrót do auta.
Gotówkę lub telefon do zakupu biletu do parku narodowego.

Przepisy

Żuraw jest pod ochroną. Rozporządzenie wydane na podstawie art. 52 ustawy o ochronie przyrody zakazuje umyślnego płoszenia ptaków w miejscach noclegu oraz w miejscach żerowania zgrupowań ptaków migrujących lub zimujących. W parkach narodowych chodzisz tylko szlakami, a wstęp bywa płatny. Gęsi zbożowa i białoczelna to gatunki łowne, więc poza parkami od września do grudnia możesz trafić na polowanie, także w pobliżu noclegowisk.

Nie świeć i nie lataj. Nie świeć latarką ani reflektorami w stronę noclegowiska i nie podnoś drona. Spłoszone o zmroku stado może wylądować w gorszym, niebezpiecznym miejscu.

Źródła

Nie przegap następnego okna

Najlepsze okna trwają kilka godzin: po sztormie, po deszczu, w bezchmurną noc z aktywnym Słońcem. Zapisz się, a damy znać mailem, gdy indeks w Twoich miejscach przekroczy 60.